Trách nhiệm trong vụ 8 nhà dân cheo leo khi hạ cốt nền đường ở Đồng Nai

Liên quan vụ 8 căn nhà ở xã Tân Lợi (Đồng Nai) rơi vào tình trạng cheo leo sau khi đơn vị thi công hạ cốt nền tuyến đường ĐT753, các luật sư cho rằng việc triển khai dự án khi chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng, chưa bảo đảm an toàn cho công trình liền kề có dấu hiệu vi phạm quy định pháp luật.

Sự an toàn của người dân phải được bảo vệ chủ động

Trao đổi với phóng viên Dân trí, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Thương mại Luật gia Việt Nam, cho rằng, việc người dân phải sống trong cảnh chênh vênh bên vách đất sâu sau khi dự án thi công là dấu hiệu cho thấy công tác quản lý dự án có nhiều bất cập.

Việc để người dân rơi vào tình thế nguy hiểm, sau đó tiến hành hỗ trợ di dời chỉ là giải pháp “chữa cháy”, cho thấy sự tắc trách và chậm trễ của chủ đầu tư cũng như cơ quan quản lý.

Theo luật sư Hậu, trước khi triển khai thi công các dự án hạ tầng, chủ đầu tư và cơ quan chức năng phải hoàn tất nhiều bước pháp lý và kỹ thuật nhằm bảo đảm quyền lợi của người dân trong khu vực.

Cụ thể, công tác đền bù, giải phóng mặt bằng phải được thực hiện đầy đủ trước khi đưa máy móc vào thi công. Đơn vị thi công chỉ được phép đào đắp, hạ cốt nền khi đã nhận bàn giao mặt bằng hợp pháp.

Ngoài ra, chủ đầu tư và nhà thầu phải xây dựng phương án bảo đảm an toàn trong quá trình thi công. Phương án này phải bao gồm việc đơn vị thi công phải thiết lập vùng đệm an toàn, đặt biển cảnh báo, rào chắn và lên kịch bản phân luồng giao thông.

Luật sư Hậu nhận định, trong quá trình triển khai dự án, việc điều chỉnh vận tốc thiết kế từ 60km/h lên 80km/h là thay đổi lớn về kỹ thuật, làm thay đổi toàn bộ các thông số kỹ thuật cốt lõi như độ dốc, tầm nhìn và chiều sâu hạ nền.

Khi bản thiết kế điều chỉnh cho thấy phải hạ nền sâu từ 6m đến 8,5m sát mép nhà dân, chủ đầu tư và nhà thầu phải nhận thức được tính mạng người dân và tài sản gần kề sẽ bị đe dọa. Nếu việc điều chỉnh này đe dọa trực tiếp đến an toàn của người dân thì phải tính đến phương án thu hồi đất, bồi thường hoặc hỗ trợ di dời trước khi thi công.

“Quyền lợi và sự an toàn của người dân phải được bảo vệ chủ động thông qua các biện pháp pháp lý và kỹ thuật trước khi dự án khởi công, chứ không phải chờ đến khi có sức ép từ dư luận mới bắt đầu khắc phục”, luật sư Hậu nhận định.

Có dấu hiệu thi công trái quy định

Luật sư Trương Văn Tuấn, Văn phòng Luật sư Trạng Sài Gòn, cho biết, theo Luật Đất đai 2024, Nhà nước bảo hộ quyền sử dụng đất và tài sản hợp pháp của người dân.

Trong trường hợp thu hồi đất để thực hiện dự án phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo đúng quy định pháp luật.

Theo quy định, trước khi ban hành quyết định thu hồi đất, cơ quan chức năng phải thông báo cho người có đất bị thu hồi. Thời hạn thông báo chậm nhất là 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp.

Luật sư Tuấn cũng dẫn quy định tại Luật Xây dựng 2014 cho biết điều kiện để khởi công công trình là phải có mặt bằng xây dựng được bàn giao theo tiến độ và có biện pháp bảo đảm an toàn trong quá trình thi công.

“Trong trường hợp công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng chưa hoàn tất, nhưng đơn vị thi công vẫn hạ cốt nền đường khiến nhà dân bị cô lập, việc thi công này có dấu hiệu khởi công trái quy định của pháp luật”, luật sư Tuấn phân tích.

Theo luật sư Tuấn, khi quá trình thi công gây ảnh hưởng đến công trình liền kề hoặc làm phát sinh nguy cơ mất an toàn cho người dân, chủ đầu tư và nhà thầu phải có trách nhiệm khắc phục hậu quả.

Luật Xây dựng cũng quy định chủ đầu tư và nhà thầu phải bồi thường thiệt hại nếu việc thi công gây ảnh hưởng đến tài sản hoặc công trình xung quanh. Như vậy, theo quy định pháp luật thì người dân có quyền yêu cầu thêm chi phí bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ chứng minh do việc thi công gây ra ngoài phương án bồi thường giải phóng mặt bằng.

Cần đảm bảo quyền lợi người dân

Theo luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn Luật sư TPHCM), Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2020) quy định một trong những điều kiện để khởi công công trình là phải có mặt bằng xây dựng được bàn giao toàn bộ hoặc từng phần theo tiến độ dự án.

Do đó, trong trường hợp dự án chưa hoàn tất công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng, người dân vẫn đang sinh sống tại khu vực bị ảnh hưởng và chưa bàn giao mặt bằng, nhưng đơn vị thi công đã tiến hành hạ cốt nền đường khiến nhà dân bị cô lập, ảnh hưởng đến sinh hoạt và an toàn, thì việc thi công có dấu hiệu chưa bảo đảm điều kiện khởi công theo quy định của pháp luật.

Luật sư Hùng cho rằng, việc triển khai thi công khi công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng chưa hoàn tất cũng cho thấy quy trình thu hồi đất và bảo đảm quyền lợi của người dân theo quy định của Luật Đất đai 2024 có thể chưa được thực hiện đầy đủ.

Liên quan trách nhiệm khi việc thi công khiến nhà dân rơi vào tình trạng cheo leo nguy hiểm, thiếu lối đi lại, luật sư Hùng cho biết, khi phát hiện nguy cơ mất an toàn hoặc khả năng xảy ra sự cố công trình ảnh hưởng đến cộng đồng, chủ đầu tư, nhà thầu thi công và các đơn vị liên quan phải kịp thời dừng thi công và áp dụng các biện pháp bảo đảm an toàn cho người, tài sản.

Vì vậy, nếu việc thi công hạ cốt nền đường khiến nhà dân bị cô lập, không còn lối đi hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, chủ đầu tư và nhà thầu thi công là các chủ thể chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc khắc phục hậu quả và bảo đảm an toàn cho người dân.

Ngoài ra, theo khoản 1 Điều 108 Luật Đất đai 2024, khi Nhà nước thu hồi đất, ngoài bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất, người dân còn có thể được xem xét các khoản hỗ trợ nhằm ổn định đời sống, như hỗ trợ tái định cư, hỗ trợ di dời hoặc chi phí ổn định sinh hoạt.

Bên cạnh đó, nếu việc thi công gây thiệt hại thực tế cho người dân như mất lối đi, nguy cơ sạt lở, hư hỏng nhà cửa hoặc phát sinh chi phí sinh hoạt, người dân có quyền yêu cầu bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

“Pháp luật quy định cá nhân, tổ chức gây thiệt hại phải bồi thường đối với tài sản bị hư hỏng và các chi phí hợp lý để khắc phục thiệt hại nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân”, luật sư Hùng nói.