(Dân trí) – Nhịn ăn kéo dài hay cắt tinh bột cực đoan chưa được chứng minh có thể “bỏ đói” tế bào ung thư nhưng có thể khiến người bệnh suy dinh dưỡng, mất cơ và giảm khả năng đáp ứng điều trị.
Khối u không dễ bị “bỏ đói” như nhiều người lầm tưởng
Thời gian gần đây, nhiều nội dung trên mạng xã hội cho rằng người bệnh có thể “bỏ đói” tế bào ung thư bằng cách nhịn ăn kéo dài hoặc cắt giảm cực đoan một số nhóm thực phẩm. Không ít người tin rằng việc hạn chế nguồn dinh dưỡng sẽ khiến khối u ngừng phát triển.
Trao đổi với phóng viên báo Dân trí, BS Nguyễn Duy Anh – Chuyên gia ung bướu, cho biết đây là cách hiểu chưa chính xác về sinh học của bệnh ung thư.
Theo bác sĩ, đúng là tế bào ung thư cần năng lượng và các chất dinh dưỡng để phát triển. Tuy nhiên, chúng không chỉ sử dụng đường mà còn có thể khai thác nhiều nguồn năng lượng khác như axit amin hoặc axit béo.
“Trong quá trình phát triển, tế bào ung thư cũng hình thành khả năng thích nghi với môi trường thiếu dinh dưỡng tốt hơn so với nhiều tế bào bình thường. Khi cơ thể thiếu năng lượng, các cơ chế dự trữ sẽ được huy động để duy trì hoạt động sống. Ban đầu là glycogen, tiếp đến là mỡ và cuối cùng là protein từ khối cơ. Hệ quả là người bệnh có thể sụt cân, mất cơ và suy giảm thể trạng trong khi khối u chưa chắc bị ảnh hưởng”, BS Duy Anh nhận định.
Theo vị chuyên gia, cho đến nay chưa có bằng chứng lâm sàng đủ mạnh cho thấy việc nhịn ăn kéo dài có thể làm chậm tiến triển ung thư hoặc cải thiện tỷ lệ sống còn của người bệnh.
Một tổng quan hệ thống đăng tải trên tạp chí Quality of Life Research đã rà soát gần 4.000 tài liệu liên quan đến nhịn ăn ở bệnh nhân ung thư. Sau quá trình sàng lọc, chỉ có 8 nghiên cứu với tổng cộng 379 bệnh nhân đáp ứng tiêu chuẩn phân tích.
“Kết quả cho thấy dữ liệu hiện có vẫn còn rất hạn chế và chưa chứng minh được lợi ích rõ ràng của nhịn ăn đối với chất lượng sống hoặc độc tính điều trị. Ngược lại, các tác giả nhấn mạnh tác hại của tình trạng sụt cân ngoài ý muốn ở bệnh nhân ung thư đã được chứng minh rõ ràng”, BS Duy Anh phân tích.
Từ những bằng chứng hiện có, vị chuyên gia cho rằng chưa có cơ sở khoa học để khuyến cáo người bệnh tự ý nhịn ăn kéo dài với mục đích “bỏ đói” khối u.
Suy dinh dưỡng có thể làm giảm hiệu quả điều trị
Theo bác sĩ ung bướu, mối quan tâm lớn nhất không nằm ở việc người bệnh ăn ít hay ăn nhiều mà là khả năng duy trì thể trạng đủ tốt để hoàn thành quá trình điều trị.
Trong thực hành lâm sàng, điều trị ung thư không chỉ tập trung vào việc kiểm soát khối u mà còn hướng đến bảo vệ sức khỏe tổng thể của người bệnh. Đây là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng điều trị và tiên lượng lâu dài.
Nhiều nghiên cứu cho thấy 50%-80% bệnh nhân ung thư có nguy cơ hoặc đã rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng trong quá trình điều trị. Tình trạng này liên quan mật thiết đến giảm chất lượng cuộc sống, gia tăng biến chứng và giảm thời gian sống còn.
Theo BS Duy Anh, việc tự ý nhịn ăn kéo dài có thể khiến người bệnh đối mặt với hàng loạt hệ lụy. Người bệnh có thể sụt cân nhanh, mất khối cơ, giảm sức bền thể lực và suy giảm miễn dịch. Nguy cơ nhiễm trùng cũng tăng lên do cơ thể không còn đủ nguồn lực để duy trì hoạt động của hệ miễn dịch.
Đối với bệnh nhân phẫu thuật, suy dinh dưỡng có thể làm chậm quá trình lành vết thương. Với người đang hóa trị hoặc xạ trị, tình trạng thể trạng suy giảm có thể dẫn đến việc phải trì hoãn điều trị hoặc điều chỉnh liều thuốc.
Một vấn đề khác thường bị bỏ qua là mất cơ. Theo chuyên gia, trong ung thư, mất khối cơ thường nguy hiểm hơn mất mỡ.
Nhiều bệnh nhân nhìn bề ngoài chưa quá gầy nhưng thực tế đã mất đáng kể lượng cơ xương. Đặc biệt, trong bối cảnh ngày càng nhiều bệnh nhân được tiếp cận với các phương pháp điều trị hiện đại như miễn dịch trị liệu, việc duy trì một cơ thể đủ khỏe càng trở nên quan trọng.
“Để thuốc miễn dịch phát huy hiệu quả tối đa, cơ thể cần một hệ miễn dịch hoạt động tốt. Tình trạng suy dinh dưỡng kéo dài và thiếu protein có thể ảnh hưởng đến khả năng tạo ra đáp ứng miễn dịch tối ưu”, BS Duy Anh chia sẻ.
Cảnh giác với những lời quảng cáo về chế độ ăn chữa ung thư
Bên cạnh xu hướng nhịn ăn, nhiều chế độ ăn khác cũng đang được lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội như cắt bỏ hoàn toàn tinh bột, chỉ ăn thịt đỏ hoặc sử dụng một số thực phẩm được quảng bá là có khả năng chống ung thư.
Theo BS Duy Anh, người bệnh cần phân biệt rõ giữa giả thuyết sinh học và bằng chứng lâm sàng.
Một số chế độ ăn như ketogenic hoặc chế độ ăn rất ít carbohydrate đã được nghiên cứu ở một số nhóm bệnh ung thư nhất định. Một số kết quả ban đầu cho thấy có thể tạo ra những thay đổi chuyển hóa có lợi. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng đủ mạnh để khuyến cáo áp dụng rộng rãi cho tất cả bệnh nhân ung thư.
Tương tự, các nghiên cứu về nhịn ăn gián đoạn hoặc chế độ ăn mô phỏng nhịn ăn mới chỉ ghi nhận một số tín hiệu tích cực ở quy mô nhỏ. Các tổng quan hệ thống và phân tích gộp hiện nay vẫn chưa kết luận được rằng những chiến lược này có thể cải thiện đáng kể hiệu quả điều trị hoặc giảm độc tính của hóa trị.
Theo chuyên gia, người bệnh cần đặc biệt thận trọng khi tiếp cận những thông tin mang tính tuyệt đối hoặc hứa hẹn kết quả phi thực tế.
Những nội dung tuyên bố có thể chữa khỏi ung thư bằng chế độ ăn, khuyên người bệnh ngừng hóa trị hoặc xạ trị đều cần được xem xét một cách thận trọng.
Bên cạnh đó, người bệnh cũng không nên đặt niềm tin vào những câu chuyện thành công mang tính cá nhân mà thiếu dữ liệu khoa học hoặc những nội dung gắn với mục đích bán thực phẩm chức năng và sản phẩm thương mại.
“Nếu một chế độ ăn thực sự có khả năng chữa ung thư, nó sẽ nhanh chóng được đưa vào các hướng dẫn điều trị quốc tế thay vì chỉ tồn tại trên mạng xã hội”, BS Duy Anh nhấn mạnh.
Theo các khuyến cáo chuyên môn hiện hành, ưu tiên hàng đầu trong chăm sóc dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư là phòng ngừa suy dinh dưỡng và duy trì khối cơ.
Một chế độ ăn phù hợp cần bảo đảm đủ năng lượng, đủ protein, cân bằng giữa các nhóm chất dinh dưỡng, bổ sung đa dạng rau xanh và trái cây, đồng thời duy trì lượng nước cần thiết cho cơ thể.
Các chuyên gia cũng lưu ý rằng dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư cần được cá thể hóa theo từng loại bệnh, từng giai đoạn điều trị và từng tình trạng sức khỏe cụ thể.
>>>>> Xem thêm: Thời điểm tinh trùng có chất lượng tốt nhất trong năm
